hai tempo que arrecendes a jazz {2}

by William Claxton

Continuación do artigo publicado na revista do Festival Mozart, comentando o concerto da OSG Jazz Band, Os grandes estándares do jazz [A Coruña, Palacio da Ópera, 17 de xuño de 2011]

2.-DON’T GET AROUND MUCH ANYMORE [Duke Ellington] 1940

Alternando coa vivacidade de Perdido, Caravan ou Take the A Train, a Famous Orchestra de Ellington miañaba temas con algo de melancólico e resignado, cun halo máis blues, como este Don’t get around much anymore [Xa non saio tanto por aí]. Aínda que o tempo pode variar segundo quen o interprete, a súa pegada de blues primixenio é inalterable: gravárono artistas como Etta James, Nat King Cole, Louis Armstrong ou a sublime Ella Fitzgerald e todos respectan a súa estrutura de queixume en tonalidade maior.

Por que este tema converteu en estándar? Talvez porque mestura con equilibrio sal e pementa: un “bótote de menos” cun “mais aínda teño humor”. O orixinal gravado por Duke titulábase Never non lament [Non máis queixumes]; despois engadiuse a letra co refrán que lle dá título hoxe en día.

Ellington foi un mestre do arranxo orquestral, dos timbres animalizados e humanizados dos seus instrumentos solistas sobre unha base rítmica moi ben amalloada. A súa expresiva posta en escena introduciu fungadas, brincadeiras de efecto, rabuñazos metálicos, saloucos, wah-wahs e tomaduras de pelo con sordina: creou unha complicidade absoluta entre o oínte e o músico, tanta que é practicamente imposible non sorrir ao escoitarmos algún dos seus clásicos, como imposible é ver con seriedade algo de Tom&Jerry. Son pílulas do bo humor que, asemade, non deixan sen experimentar e espremer as posibilidades dun instrumento.

Para o escritor e músico Boris Vian, Duke Ellington era, ademais dun deus do jazz, un vampiro ou un catalizador de músicos xeniais: Cando un pensa no número de talentos descubertos por Duke, un non sabe xa se debe admiralos a eles ou a Duke… Así escribía Vian en Combat, en xullo de 1948.

Crooners contemporáneos sucumbiron ao clásico AABA deste tema [estrofa-estrofa repetida-ponte-reexposición de estrofa con algunha variante], entre eles Michel Bublé ou Paul McCartney. Non sabemos que opinaría Duke Ellington destas sorprendentes metamorfoses. Se cadra largábanos unha disonancia ao piano. Riseiro, iso si.

 3.- RHAPSODY IN BLUE [George Gershwin] 1924

Virán quentiños de casa para o glissando do clarinete [en arranxos para metais, da trompeta] que tira da rolla nesta peza. Coñéceno: é unha icona acústica do século XX, un dos seus electrocardiogramas sonoros máis recoñecibles. Van sentir a saudade dun século que xa se nos pasou, se é que teñen sangue nas veas.

Woody Allen pasea as súas neuroses todas en Manhattan [1979] superpoñendo esta melodía ás siluetas dos edificios, na súa peculiar oda de amor e sexo á cidade. Capítulo primeiro: El adoraba Nova York, idolatrábaa dun modo desproporcionado. Non, non, mellor así: el sentimentalizábaa desmesuradamente. Iso é. Para el […] aquela seguía a ser unha cidade en branco e negro que latexaba aos acordes das melodías de George Gershwin.
Na película Fantasía 2000, os debuxantes da Disney imaxinaron o skyline de Nova York partindo dunha liña que se soergue e traza ao ritmo dos primeiros compases desta partitura, cos seus portamentos preguceiros e as axilidades do piano.

Subidos nese primeiro glissando a xeito de montacargas, ascendemos pola Norteamérica que raña o ceo na década dos ‘20 e chegamos a unha trabe de ferro. Oito anos máis tarde, en 1932, once obreiros do RCA Building xantarán nesa trabe, cos pés colgando sobre o abismo de Manhattan. Charles Ebbets fotográfaos e todo o resto do século verá nesa imaxe o esplendor dunha cidade nova e vertixinosa, un crisol de culturas, risco e cartos, malia o crack do 29. Lembran esa instantánea? Pendurará en paredes de museos e hamburgueserías durante lustros.
Ebbets tamén fotografou, talvez sobre a mesma trabe e o mesmo abismo, a un obreiro estomballado, a descansar onda unha radio. Por esa radio é evidente que tería que soar a Rhapsody in Blue do mozo Gershwin: o seu bohemio primeiro tema, ronroneado polo clarinete solista, a reexposición, a súa impetuosa parte central e o amplo tema que a algúns recorda a Chaikovski. A partitura empeza e termina en Si bemol maior, representada coa cor sepia en sinestesia: unha tonalidade trunfante.

by Charles Ebbets

A fusión da música clásica e o jazz [aínda marcadamente popular e con arrecendo inmoral] encheu de expectación a estrea desta obra, se ben non jazz ortodoxo si “un experimento en música moderna”. Dise que Gershwin, por entón con 26 anos, esquecera por completo o encargo da sinfonía de jazz e houbo compoñela en tres semanas. Compréndese o faiscante dalgunha das súas páxinas.

Hai dúas versións que explican o azul do título: a máis aceptada delas é a que o vencella ao blues [presente nalgúns dos motivos da Rhapsody]; no entanto, certos musicólogos aseguran que ese azul remite á cor e non ao blues como estilo musical. Trataríase dun título simbolista, sinestésico, de asociación de sons e cores. Quizais ambas explicacións son máis afíns do que semella.

No mesmo ano en que Gershwin deixaba a súa firma sobre esta partitura, en Francia outra man asinaba o Manifesto Surrealista, a man de Kafka arrefriaba inédita, mentres a de Scott Fitzgerald paseábase polas liñas de O grande Gatsby. Un ano antes, Picasso pintara Tres músicos claramente jazzmen: un deles saxofonista. A era do jazz ferve.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s